Kuzeybatı Alaska’daki 200’ü aşkın akarsuda kaydedilen turuncu renk dönüşümünün, iklim değişikliğiyle çözülen permafrost tabakasının sülfürlü kayaları açığa çıkarması sonucu oluşan doğal asit kaya drenajından kaynaklandığı belirlendi. AGU Advances dergisinde yayımlanan kapsamlı araştırma, sanayiden uzak el değmemiş nehir havzalarındaki kimyasal başkalaşımın haritasını çıkardı.
Yeraltı Suları Sülfürik Asit ve Ağır Metal Taşıyor
Bilim insanlarının 2022 ile 2024 yılları arasında Brooks Sıradağları çevresindeki altı su havzasından topladığı numuneler, çözülen zemin tabakalarının yer altı sularını derindeki sülfürlü minerallerle buluşturduğunu gösterdi. Su ve oksijenle reaksiyona giren bu minerallerin sülfürik asit ürettiği; demir, alüminyum, nikel, çinko, kadmiyum ile nadir toprak elementlerini akarsu yataklarına saldığı saptandı. Kaydedilen ölçümlerde, kirlenmemiş üst havzalarda 8,3 olan medyan pH seviyesinin yamaç sızıntılarında 3,2’ye kadar gerilediği, sülfat ve metal yoğunluğunun ise ana yataklara kıyasla binlerce kat arttığı tespit edildi.
Salmon ve Wulik Nehirlerinde Dikkat Çeken Değerler
Ana nehir sistemlerinin asit oranını nötralize etme potansiyeli bulunsa da sülfat ve ağır metallerin akıntı yönünde kilometrelerce taşınması engellenemiyor. Örneğin Salmon Nehri’nin 103 kilometrelik güzergâhında sülfat miktarının litre başına 25 miligramdan 280 miligrama, nikel oranının ise 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma fırladığı ve bu yüksek değerlerin nehir boyunca etkisini sürdürdüğü kaydedildi.
Agashashok ve Wulik nehir sistemlerinde yürütülen uzun vadeli analizler, kimyasal yoğunlaşmanın kademeli değil, 2019-2020 yıllarında ani bir sıçrama yaptığını ortaya koydu. Wulik Nehri’nde toplam çinko oranında yüzde 770’e varan artış saptanırken, bu durumun 2018-2019 dönemindeki yüksek sıcaklık ve yoğun kar örtüsünün zemini kış soğuğundan yalıtarak derin erimeyi tetiklemesinden kaynaklandığı aktarıldı. 2021-2024 periyodunda ise Wulik Nehri’ndeki metal seviyelerinde geçici bir gerileme ve tamponlama kapasitesinde artış gözlense de sürecin kesin işleyişinin henüz netleşmediği bildirildi.
