Wisconsin Üniversitesi öncülüğünde yürütülen yeni bir araştırma, sosyoekonomik açıdan dezavantajlı mahallelerde ikamet eden yetişkinlerin beyin yapılarının akranlarına kıyasla yaklaşık 3 yıl daha yaşlı göründüğünü ve beyin hacimlerinin 6 ila 7 mililitre daha düşük olduğunu ortaya koydu.
Araştırma ekibi, 2024 senesinin ilk altı aylık diliminde Wisconsin Üniversitesi Hastaneleri ve Kliniklerinde standart tıbbi gerekçelerle MR çektiren 35 bin 704 kişinin kayıtlarını inceledi. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, raporlarında belirgin bir hastalık bulgusu yer almayan 18 ile 96 yaş aralığındaki 2 bin 826 yetişkin çalışmaya dahil edildi. Katılımcı havuzunun 1 bin 732’sini kadınlar oluşturdu.
Bireylerin ikamet ettiği kentsel çevre koşulları; gelir düzeyi, istihdam olanakları, eğitim seviyesi ve barınma standartları gibi 17 değişkeni içeren Bölgesel Yoksulluk Endeksi (ADI) vasıtasıyla ölçüldü. Hanelerin tekil durumu yerine yerleşim alanlarının yoksunluk derecesini belirleyen endekse göre, ulusal ölçekte en dezavantajlı yüzde 20’lik dilimde yer alan 116 kişi ile Wisconsin eyalet sıralamasında aynı dilime giren 129 kişi analize tabi tutuldu.
Wisconsin Üniversitesi Tıp ve Halk Sağlığı Fakültesi Radyoloji Bölümü Doçenti Dr. John-Paul J. Yu ile Wisconsin ve Finlandiya’dan meslektaşlarının ortaklaşa gerçekleştirdiği çalışma, kentsel yaşam şartlarının beyin üzerindeki etkilerine odaklandı.
Yu, yaşam koşullarının beyni etkileyebileceğinin uzun süredir düşünüldüğünü, ancak bu ilişkinin rutin sağlık hizmetlerinden yararlanan geniş hasta gruplarında yeterince incelenmediğini belirtti.
Beyin Yaşı ve Hacim Farklılıkları
Beyin yaşı farkını saptamak adına ABD ve Avrupa’daki 7 bin 500’den fazla yetişkinin beyin taramalarıyla eğitilmiş bir bilgisayar modelinden faydalanıldı. Hesaplamalar neticesinde, sosyoekonomik açıdan en gerideki mahallelerde ikamet edenlerin beyinleri ulusal sıralamada 2,7 yıl, eyalet sıralamasında ise yaklaşık 3 yıl daha yaşlı bulundu. Kafa büyüklüğü faktörü arındırıldığında bu gruptakilerin toplam beyin hacminin de 6 ila 7 mililitre daha düşük kaldığı saptandı.
MR görüntülerinde küçük kan damarlarındaki hasarlara işaret eden parlak alanlar, yani beyaz madde hiperintensiteleri de değerlendirildi. Yüksek tansiyon ve demans riskiyle bağlantılı olan bu hasar belirtilerinin, dezavantajlı muhitlerde yaşayan hastalarda çok daha yoğun olduğu tespit edildi.
Yu, beyindeki bu değişikliklerin yüksek tansiyon, uyku bozuklukları ve uzun süreli stres gibi faktörlerle ilişkili olabileceğini belirtti.
Araştırmanın Sınırları ve Uzman Önerileri
Uzmanlar, ulaşılan sonuçların mahalle şartlarının doğrudan bir sebebi olduğunu kanıtlamadığını ve hesaplanan beyin yaşının biyolojik yaşı birebir yansıtmadığını bildirdi. İncelemenin tek bir zaman kesitinde yapılması nedeniyle, kişilerin daha avantajlı bir mahalleye taşınmasının söz konusu yaşlanma sürecini yavaşlatıp yavaşlatmayacağı tespit edilemedi. Katılımcıların beslenme düzeni, tütün tüketimi, fiziksel aktivite ve kronik rahatsızlıklarına ait detaylı verilerin eksikliği de çalışmanın sınırlılıkları arasında aktarıldı.
Sonuçları Radiology dergisinde yayımlanan araştırmanın yazarları, çevre koşullarının beyin sağlığına yansımalarını daha net kavramak için aynı şahısların uzun yıllar boyunca izlendiği yeni bilimsel takiplere ihtiyaç olduğunu kaydetti.
